ژیاننامەى پڕۆفیسۆر دکتۆر عەلى محێدین قەرەداغى

  لە کوردستانى عێراق شارۆچکەى (قەرەداغ) سەر بەپارێزگاى سلێمانى لە ساڵی 1949 لە دایک بووە، لە بنەماڵەیەکى ئاین پەروەرو زانست خواز کە بنەچەیان دەگەڕێتەوە بۆ سەر حسێنی کوڕى عەلی (رەزاى خواى لێبێت). هەر لەوێدا فێری خوێندنی قورئان بووە پاشان لەبەرى کردووە، لە دوایدا چوە بۆ شاری سلێمانى بۆ تەواوکردنى زانستە شەرعیەکان لە سەردەستی مامی شێخ نجم الدین قەرەداغی پاشان شێخ و زانای بەناوبانگی مستەفا قەرەداغی و هەروەها ژمارەیەک لە زاناو ناودارەکانى شاری سلێمانى، لە دوایدا دەچێت  بۆ بەغداد و لەسەر دەستی ژمارەیەک لە زانا و ناودار و لەوانەش مامۆستا عبدالکریمى مودەریس و شێخ عبدوالقادر خەتیب درێژە بەخوێندن دەدات.

قەرەداغ ژمارەیەک لە زاناو پیاوی خواناسی بەرهەم هێناوە، لەوانەش شێخ عبدوالطیف ی گەورەو شێخ نجیب قەرەداغی و شێخ عمر قەرەداغی و شێخ مستەفا و شێخ بابا رسول و شێخ نوردین و شێخ نجم الدین و چەندانى تر، هەروەها قەرەداغ شوێنی لە دایک بوونى زانای ناودار و خوا ناسی وەک مەولانا خالید نەقشبەندیە.

 دکتۆر عەلی ئیجازەى زانستی لە چەند گەورە زانایەکى وەک شێخ مستەفاى قەرەداغى وەرگرتوە لەساڵی 1970 ، پاشان چووەتە پەیمانگای ئیسلامی و تەواوى کردووە بە پلەى یەکەم لەسەر ئاستی هەرێمی کوردوستان دواى پەیوەندی کردووە بە کۆلیجی (امام اعظم) لە بەغداد، توانیویەتى بە پلەى ( نایاب )تەواوى بکاتو یەکەمیش بووە لەسەر ئاستی گشتی کۆلێجەکە . لە دوایشدا توانیویەتى پلەى ماستەر و دکتۆرا بە پلەى ( نایاب ) تەواو بکات، پلەى دکتۆراکەى بە پلەى (شەرەفی یەکەم بووە)و، لەهەمان کاتدا بریاردراوە کە نامەى دکتۆراکەى چاپ بکرێت و وەربگێڕدرێت بۆ زمانە جیهانیەکان، ئەوەش لە کۆلێجى شەریعە و یاسا بووە لە زانکۆى ئەزهەر .

ناونیشانى نامەى دکتۆراکەى بەناوى ( مبدا الرضا فی الشرعیە الاسلامیە و القانونى المدنى ) ئەم نامەیە هەر هەشت مەزهەبە فیقهیەکەى لە خۆ گرتبوو، هەروەها باسی لە یاساکانى رۆمانى و ئینگلیزی و فەرەنسی و میصری و عێراقی کردبوو.

لە ساڵی 1985 ەوە بۆتە ئەندامى دەستەی وانە ووتنەوە لە کۆلێجی شەریعە لە زانکۆى قەتەر، بە پلەکانى گەشەکردندا رۆیشتووە و هەتا ساڵی 1995 پلەى مامۆستایەتى  (الاستاذیە)ى  وەرگرتووە، دکتۆر قەرەداغی خاوەنى زیاتر لە 30 پەرتوک و سەد توێژینەوەیە کە زۆر بەیان لە بوارى کاروبارى دارایی ئیسلامی و بانکی و ئابورى و فیقهی ئیسلامی هەروەها لێکۆڵینەوە لەسەر کتێب، ئەو باسانەى  لە بوارى فیکرى ئیسلامیدان، زۆربەى زانا ناودارەکانی ئەم ئەم سەردەمە شایەتیان بۆ داوە لە روى فیقهى و فراوانى زانستى و دیقەتى زۆر لە ئابورى ئیسلامی، دکتۆر توانیویەتی لە نوسین و توێژینەوەکانیدا بە قوڵی توێژینەوە بکات لەسەر بۆ چونى زانا پێشینەکان بەتایبەتیش لە بوارى ئابورى ئیسلامی هەروەها لەگەڵ تێۆر و بۆچوونە نوێیەکان گرێیان بدات، زاناى بەناوبانگ شێخ (مستەفا الزرقا) لە راپۆرتێکی تایبەتیدا لەکاتى وەرگرتنى پلەى (استاذ) دا نوسیویەتى ( ئێمە ئێستا لەبەردەم فەقیهێکى گەورەداین کە ئاسۆیەکی فراوانى هەیە).

دکتۆر یوسف قەرزاویش لەو پێشەکیەدا کە بۆ کتێبی (حکم الاستثمار فی الاسهم) دا نوسیویەتى .

ئێستا کۆمەڵێک پرسیار هەیە کە پێویستی بە وەڵامى خێرا و یەکلا کەرەوە هەیە، ئێستاش دکتۆر عەلی قەرەداغی بەرە و روى ئەو وەڵامانە بووەتەوە کە بەڕاستی ئەهلی ئەوەیە و سوارچاکی ئەو مەیدانەیە، سوپاس بۆ خوا ئێستا دکتۆر قەرەداغی بۆتە پسپۆرێک لە بوارى فیقهی مامەڵەی دارایی هاوچەرخ، کە سەرقاڵی بوە و گرنگی پێداوە هەر لەوکاتەوە کە نامەى دکتۆراکەى وەرگرت لە کۆلێژى شەریعە لە ئەزهەزى پیرۆز کە تایبەتە بە فیقهی مامەڵەکردن .

دکتۆر قەرەداغی کۆمەڵێک دیاردەو سیمای تایبەتی هەیە بۆتە هۆی ئەوەی توانای توێژینەوە و دانانى فتواو بۆچوونى نرخی هەبێت، لەوانەش لەبەر بوونى هەموو قورئان و شارەزایی لە سونە و شارەزایی لە بوارى مەعریفی هاوچەرخ و یاسای وەزعی، دکتۆر توانیویەتى فیقهی کەلەپور و فیقهی واقیع بەیەکەوە ببەستێتەوە ، هەروەها زانیارى هەبێت بەدەقەکان و ئامانجەکانیان، ئەم هۆکارە ئیجابیانەش  پێویستە لە زانایەکدا هەبێت کە بیەوێت روبەروى گرفتەکانى سەردەم ببێتەوە، ئەویش بە شێوەیەکى هاوسەنگ و بروابوون بە پرۆگرامى میانرەوى، لە توێژینەوەکانیدا پشتی بەستوە بە راستترین و باشترین راو بۆچوونى، هەرچەند پاکی و هەڵە نەکردنیش تەنها بۆ پێغەمبەرى خوایە .

جێگەى سەر سورمان نیە ئەگەر بڵێین دکتۆر قەرەداغی بەبەردەوامى خاوەنى بیرو بۆچونى هاو بەش بووە لە هەموو کۆرو توێژینەوەو کۆنگرە زانستی و کۆمەڵە فیقهیەکاندا کە دەبەستران بۆ وتو وێژ لەسەر جۆرەها بابەت بەتایبەت لە بوارى مامەڵە کردندا کەجیاوازى بیروڕاى لەسەر بوە.

هەروەها یەکێک بووە لەو پرۆفیسۆرانەى کە جێگەى متمانەى زۆرینەى زانایانى ئومەتى ئیسلامی بوە .

زانیارى کەسێتی :

ناو : پرۆفیسۆر دکتۆر عەلی قەرەداغی .

پیشە : مامۆستای زانکۆ .

پلەى زانستی : ( استاذ ) پڕۆفیسۆر .

شەهادەی زانستی :

* دکتۆرا لە شەریعەو یاسا لە زانکۆى ئەزهەرى پیرۆز لە بوارى (گرێبەست و مامەڵەى دارایى، ساڵی 1985 بە پلەى نایاب لەگەڵ پلەى (یەکەمى شەرەف)و رێنمایی بە چاپ کردنی نامەکەى و ئاڵوگۆرکردنى لە زانکۆکانى جیهان ) .

* ماستەر لە فیقهی بەراوردکارى لە کۆلێجی شەریعەو یاسا زانکۆی ئەزهەرى پیرۆز لەساڵی 1980 بەپلەی نایاب .

* بەکالۆریۆس لە شەریعەى ئیسلامی لە بەغداد ساڵی 1975 بە پلەى نایاب و یەکەم لەسەر ئاستی کۆڵیج .

* وەرگرتنى بروانامەى زانستی لە بوارى زانستە ئیسلامیەکاندا لەسەر دەستى چەند زانایەک لەساڵى 1970 .

* دەرچوى پەیمانگاى ئیسلامیە لە ساڵی 1965 ، یەکەم بووە لەسەر ئاستی هەرێم .

کارو بەرپرسیارێتیەکان :

* ئەمیندارى گشتی یەکێتی جیهانى زانایانى مسوڵمان.

* مامۆستاو سەرۆک بەشی (فیقە واصول) لەکۆلێجی شەریعە و یاسا و دیراساتى ئیسلامی لەزانکۆى قەتەر (پێشو).

* سەرۆکی ئەنجومەنى ئەمیندارێتی زانکۆی گەشە پێدانى مرۆییە لە کوردستانی عێراق.

* سەرۆکی رابیتەى ئیسلامی کوردە.

* سەرۆک یان ئەندامى جێ بەجێ کردنە لە کۆمەڵێک دەستەى فەتوا و چاودێری شەرعی لە کۆمەڵێک بانکی ئیسلامی و کۆمپانیاى دڵنیایی ئیسلامى لە ناو قەتەر لەوانەش کۆمپانیای ئیسلامی قەتەر بۆ دڵنیایی لە دەرەوەى قەتەریش وەک بانکی دوبەى ئیسلامی و بانکی وەربەرهێنان لەقەتەر، یەکەمین لە وەبەرهێناندا لە کوەیت .

ئەندامێتی ئەنجومەن و لیژنەو کۆمەڵەکان :

1- ئەندامى ئەنجومەنى ئەوروپییە بۆ فەتوا و توێژینەوە .

2- ئەندامى ئەنجومەنى شەرعی و دەزگای لێ پێچینەوە و پێدا چوونەوە بۆ دامەزراوە داراییە ئیسلامیەکان .

3- دامەزرێنەرى دەزگاى ( الرحمە الانسانیە ) لە ئەسکەندەنافیا .

4- ئەندامى دامەزرێنەر لە دەزگاى ( شیخ عید بن محمد الثانى) لە دەوڵەتى قەتەر .

5- ئەندام و راوێژکارى شەرعى لە کۆمەڵی گشتی (کۆمەڵەى قەتەرى خێر خوازى) .

6- ئەندام و راگرى نهێنی لە ئەنجومەنى کۆلێژی شەریعە و یاسا و ئەندامى زۆربەى لیژنەکان و بریاردەرى کۆبونەوە زانستیەکانى، هەروەها ئەندامى گۆڤارى سەنتەرى توێژینەوەى سوننە و ژیاننامەى پێغەمبەرە، هەروەوها ئەندامى لیژنەى ئامادەکارى کۆر و کۆنگرەکانە .

7- خەبیرە لە کۆمەڵەى فیقهی ئیسلامی سەربە رێکخراوى کۆنگرەى ئیسلامی لە جەددە .

8- خەبیرە لە کۆمەڵەى فیقهی ئیسلامی سەربە رابیتەى جیهانى ئیسلامی لە مەککە .

9- خەبیرە لە دەزگاى جیهانى زەکات.

10- سەرپەرشتیارى کۆلیجی بانکی ئیسلامیە لە زانکۆى (لوتا) کە زانکۆیەکی کراوەیە لەسەر ئەنتەرنێت .

11- ئەندامی لیژنەى ئەکادیمی و راوێژکارییە لە مەرکەزى ئیسلامی کە سەر بە زانکۆی ئۆکسفۆردە .

12- ئەندامى ئەنجومەنى ئەمیندارێتی و ئەنجومەنى جێ بە جێ کردنە لە زانکۆى ئیسلامی جیهانى (شیتا غونغ) لە بەنگلادیش .

ژیاننامەى زانستى و ئەکادیمى

کۆنگرەو کۆڕە زانستیەکان

1-       چەند کۆرێکى زانستى لەکۆلێژى شەریعە، زانكۆى قەتەر ، بەم ناونیشانانە ( مشکلە الدیون ومنهج اڵاسلام فی علاجها ) ( تذبذب النقود الورقە واثره على الحقوق والالتـزامات ) ، ( حکم إجراو العقود بوسائل الاتصال الحدیپە وکیفیە القبض فیها ) ، ( احکام البورصە )و چەندانى تر.

2-       بەشدارى کردن لەکۆنگرەى دامەزراندنى مزگەوتەکانى سەربەرابیتەى جیهانى ئیسلامى لەساڵى 1395 کۆچى 1975 زاینى. بەبابەتێک بەناونیشانى ( مفهوم المسجد فی اڵاسلام وماذا یتطلب منا فی الوقت الحاضر ) .

3-       کۆنگرەیەک دەربارەى گرفتەکانى فێرکردن لەریزەکانى موجاهیدینى ئەفغان بەبابەتێک بەناونیشانى :(محو الامیە الوظیفی بین المجاهدین )  ساڵى 1978 زاینى

4-       هەموو ئەو خولانەى کەلەلایەن رێکخراوى کۆنگرەى ئیسلامیەوە کراونەوە لەخوالى پێنجەمەوە لەساڵى 1989 زاینى هەتا ئێستا، پێشکەش کردنى توێژینەوەیەک یان دوو توێژینەوە لەهەر خولێک.

5-       بەشدارى کردن بەتوێژینەوەیەک یان دوو توێژینەوە لەخولەکانى کۆمەڵەى فیقهى ئیسلامى سەر بەرابیتەى جیهانى ئیسلامى لەساڵى 1995ەوە هەتا ئێستا.

6-       بەشداریکردن لەهەموو کۆڕەکانى دەزگاى جیهانى دەزگاى جیهانى زەکات لەکوێتو پێشکەش کردنى توێژینەوەیەک یان دوو توێژینەوە لەساڵى 1988 هەتا ئێستا.

7-       بەشداریکردن لەهەموو خولەکانى ئەنجومەنى ئەوروپى بۆ فتوا و توێژینەوە. پێشکەش کردنى توێژینەوە لەخولى یەکەمەوە هەتا ئێستا.

8-       لیژنەى ئامادەکارى کۆرى سەنتەرى توێژینەوەى سوننەت و ژیاننامەى پێغەمبەر بوە لەمارسى 1990 زاینى.

9-       پێشکەش کردنى کۆرشێک دەربارەى (هەڵئاوسان) بەسەر پەرشتى کۆمەڵى فیقهى ئیسلامى و بانکى گەشەپێدان لە جدە لە ئۆکتۆبەرى 1990ى زاینى و هەر خۆشى بڕیاردەرى کۆڕەکە بوو.

10-     بەشداریکردن لەکۆڕێک لەسەر شێوازى وتنەوەى یاساو پێویستەکانى کۆمەڵگاى قەتەرى لەبەشى یاساو کۆلێژى شەریعە . بەبابەتێک بەناونیشانى (علم الخلاف وکیف یمکن الاستفادە منه فی تدریس القانون) .

11-     بەشداریکردن لەچەند کۆرێکدا لەسەر وەقفى ئیسلامى لەوڵاتەکانى ئیمارات-  ئەبوزەبى و کوەیت و قەتەرو سعودییە.

12-     بەشداریکردن لەزۆربەى کۆڕە ئابورییەکان ( بیت التمویل الکویتى) و بانکى گەشەپێدانى جدەو …هتد

13-     بەشداریکردن لەکۆڕو ئەڵقەکان (دلە البرکە) بەتوێژینەوە یان بەبەشدارى ئابورى بەتایبەتیش لەئەلقە رەزامەندیەکان.

14-     بەشدارى کردن لەکۆڕێک دەربارەى (دڵنیایى و یاسا) کەلەلایەن کۆلێژى یاساوە بەسترا لەزانکۆى شاریقە لە 13 – 14 رەبیعى یەکەم 1424ک بەرامبەر بە 14 – 15 مایسى 2003 زاینى.

15-     بەشداریکردن لەزۆربەى کۆڕو کۆنگرە فیقهیەکان و لەوانەش لەو کۆڕە فیقهیانەى کەلەوڵاتانى کەنداو دەبەسترێت.

16-     کۆنگرەى دەزگاى لێپێچنەوەو پێداچونەوە بۆ دامەزراوەکانى دارایى ئیسلامى لەبەحرەین.

17-     کۆڕى بانکە ئیسلامیەکان کەلەکەناڵى ( جەزیرە مباشر) لەمارسى 2006 پێشکەش کراوە.

18-     کۆنگرەى تەمویلى ئیسلامى سەنتەرى ئۆکسفۆرد بۆ دیراساتى ئیسلامى 23 ى مارسى 2006 .

19-     کۆنگرەى یەکەمى فیقهى بۆ دامەزراوەکانى دارایى ئیسلامى نۆڤەمەبەرى 2006 لەکوەیت.

20-     کۆڕى جیهانى زانایانى شەریعە لە مانگى 11ى 2006 لەبانکى ناوەندى  مالیزیا لە کۆلالامپور .

21-     کۆنگرەى ئیسلامى جیهانى بۆ تەمویلى ژێرخانى ئابورى لە دۆحەى پایتەختى قەتەر لەمانگى 11 ى 2006 ى زاینى .

22-     کۆنگرەى بەرەو پیش بردن و داهێنان و پیشەسازى دارایى ئیسلامى لە ( بیت المشورە) لەکویت مانگى 1ى 2006 ى زاینى.

23-     کۆنگرەى دۆحە بۆ پەیڤینى مەزهەبە ئیسلامیەکان  بەناونیشانى (دور التقریب فی الحدە العملیە للامە) زانکۆى قەتەر. کۆلێژى شەریعە، مانگى 1ى 2007.

24-     کۆنگرەى نێودەوڵەتى دەربارەى (الطفل بین اللغە الام والتواصل مع العصر) سەنتەرى کلتورى منداڵ. قەتەر، 21 – 23 ى شوباتى  2007.

25-     کۆڕێکى زانستى بەناونیشانى ( استکمال النظر فی صکوک المشارکە : مکونات موجوداتها )  لەبەروارى 25- 26 شوباتى 2007 لەبارەگاى بانکى ئیسلامى گەشەپێدان بەسترا، کەکۆمەڵى فیقهى ئیسلامى نێودەوڵەتى سەربەرێکخراوى کۆنگرەى ئیسلامى لە جەدە و پەیمانگاى ئیسلامى بۆ توێژینەوەو راهێنان سەر بەبانکى ئیسلامى گەشەپێدان ئامادەى کردبوو.

26-     کۆڕبەندى جیهانى دووەم بۆ دەرچوانى ئەزهەر 1- 3نیسانى 2007 زاینى، زانکۆى ئەزهەر بەناونیشانى(التحدیات الحضاریە للامە الاسلامیە)

27-     کۆنگرەى دووەم دەربارەى (التامین التکافلى) لەکوەیت، 15 – 16 ى نیسانى 2007

28-     هەموو کۆبونەوەو دانیشتنەکانى ئەنجومەنى شەرعى دەستەى لێ پێچینەوەو پێداچونەوەى دەزگاکانى دارایى ئیسلامى. هەروەها لیژنە هاوبەشەکان و لیژنە زانستیەکان – شوباتى 2007- 2008.

29-     کۆنگرەى (الافتاو فی عالم مفتوح) سەنتەرى جیهانى بۆ میانڕەوى ، کوەیت، 26- 28ى مایسى 2007.

30-     کۆڕبەندى پێشەوا قەرزاوى 13- 15 ى تەموزى 2007.

31-     کۆنگرەى (دادوەرى شەرعى نێودەوڵەتى یەکەم) 3-15 ى 2007 – ئەردەن.

32-     کۆنگرەى ئیسلامى جیهانى دووەم بۆ تەمویلى ژێرخانى ئابورى ل دۆحە ساڵى 4- 5 تشرینى دوەمى 2007 زاینى.

33-     کۆڕى (بەیەک گەیشتنى قودسى نێودەوڵەتى)  15- 17 تشرینى دووەم/2007، ئەستەنبول، دەزگاى قودسى نێودەوڵەتى.

34-     کۆنگرەى هەشتەمى جیهانى بۆ فیکرى ( بدیع الزمان سەعید نەورەسى بەناوى ) بەناوى (( العدالە لاجال عالم افضل للانسانیە)  ئەستەنبول، 18- 20 ، تشرینى دوەمى 2007.

35-     کۆنگرەى فیقهى دووەم بۆ دامەزراوە داراییە ئیسلامیەکان – کوەیت – 24- 25 تشرینى دووەەمى 2007.

36-     کۆنگرەى پێنجەمى کۆمەڵى زانایانى شەریعە لەئەمەریکا لەمەنامەى بەحرەین  24- 27 تشرینى دووەەمى 2007.

37-     کۆڕێکى زانستى بەناوى (المصارف الاسلامیە واقعاً ومستقبلاً) لەسەنتەرى کلتورى عەرەبى لە دیمەشق لە 2/8/ 2008 بەسەرپەرشتى دەزگاى مەئمونى نێودەوڵەتى کەچەند تەوەرەیەکى لەخۆگرتبوو لەوانە(شێوازى کارى بانکە ئیسلامیەمان و جیاوازى جەوهەرى لەنێوان بانکە ئیسلامیەکان و تەقلیدیەکان و بۆرسەو بنەماکانى کارپێکردنى ) هەروەها پەیوەندى بانکە ئیسلامیەکان بەبانکە تەقلیدیەکان وەرۆڵى بانکە ئیسلامیەکان لەگەشەپێدانى ئابورى و کۆمەڵایەتى .

38-     کۆڕێکى زانستى ، زانکۆى دیمەشق لە 4/2/2008 جیاوازى فیقهى، بنەماکان و رۆڵى لەبەرەوپێش بردنى کارى بانکى ئیسلامى.

توێژینەوەکان

2010ى زاینى

1-       عەدالەت لەدامەزراوە داراییە ئیسلامیەکاندا پەیوەندى بەبنەماکانى کارى کۆمپانیاکان لەحکومەتدا لەفیقهى نوێدا. توێژینەوەک بوو بۆ مونتەداى قەتەر بۆ دارایى و وەبەرهێنانى شەشەم پێشکەش کرا لە 20 – 22 ى مانگى  12ى 2010ى زاینى .

2-       توێژینەوەیەک بەناونیشانى (دراسە فقهیە مقارنە بالقانون) کەلەکۆنگرەى کۆمەڵى زانایانى ئەمەریکا پێشکەش کرا لە 30 تشرینى یەکەم تا 4 ى تشرینى دووەم  2011 کوەیت.

3-       إدارە السیولە فی المۆسسات المالیە اڵاسلامیە ـ دراسە فقهیە اقتصادیە ـ توێژینەوەکە لەخولى بیستەمى کۆمەڵى فیقهى ئیسلامى سەر بەرابیتەى جیهانى ئیسلامى پێشکەش کراوە.

4-       العلاقە بین المساهمین ومجالس اڵادارات واڵادارە التنفیذیە توێژینەوەکە لەکۆنگرەى یەکەمى دۆحە بۆ دارایى ئیسلامى – لەبیت شورە –  لە 20-21 تشرینى یەکەمى 2010 پیشکەش کراوە.

5-       التامین التکافلی اڵاسلامی ، تعریف به وباحکامه وبمبادئه وشروطه وضوابطه  والفروق الجوهریە بینه وبین التامین التجاری ، توێژینەوەیەکە لەکۆڕى بەیەک گەیشتنى دڵنیایى حەوتەمى کەنداو پێشکەش کراوە لە 13 – 14 تشرینى یەکەمى 2010 زاینى.

6-       الفائض التامینی فی شرکات التامین التکافلی اڵاسلامی  ـ دراسە فقهیە مقارنە ـتوێژینەوەیەکە لەکۆڕى بەیەک گەیشتنى دڵنیایى هاوکارى، دەزگاى هاوکارى جیهانى بۆ ئابورى و تەمویل سەر بەرابیتەى جیهانى ئیسلامى  لەریاز ، 6-7 تشرینى یەکەمى 2010 پێشکەش کراوە.

7-       العلامە الشیح فتحی یکن” رحمە الله ” مجدداً للدعوە،توێژینەوەیەکە کەپێشکەش کراوە بەکۆنگرەى جیهانى لەسەر بانگخواز (فتحی یکن رحمە الله) لەتەرابلوس 11-13 تەموزى 2010زاینى.

8-       مفهوم التامین التعاونی ماهیته وضوابطه ومعوقاته ـ دراسە فقهیە اقتصادیە ـ توێژینەوەیەکە پێشکەش کراوە بەکۆمەڵى فیقهى ئیسلامى نێودەوڵەتى کەدەربارەى (دڵنیایى هاوکارى) بەسترا لەلایەن زانکۆى ئەردەنى لە 11- 13 نیسانى 2010 زاینى.

2009زاینى

9-       التامین التعاونی ، ماهیته وضوابطه ومعوقاته ـ دراسە فقهیە اقتصادیە ـ توێژینەوەیەکە کەپێشکەش کراوە بەکۆڕبەندى دڵنیایى هاوکارى – دەزگاى ئیسلامى جیهانى بۆ ئابورى و تەمویل – رابیتەى جیهانى ئیسلامى موحەرەمى 1430 بەرامبەر بەکانونى یەکەمى 2009 زاینى.

10-     زکاە الثروە المعدنیە وحقوق الامتیاز ، دراسە فقهیە مقارنە ، توێژینەوەیەکە پێشکەش کراوە بە کۆڕى هەژدەهەمى کاروبارى زەکاتى هاوچەرخ  – رەبیعى یەکەمى 1430 ک بەرامبەر مایس 2009.

11-     الصکوک اڵاسلامیە ” التوریق ” وتطبیقاتها المعاصرە ـ دراسە فقهیە اقتصادیە تطبیقیە ، توێژینەوەیەکە پێشکەش کراوە بۆ خولى نۆزدەهەمى کۆمەڵى فیقهى ئیسلامى نێودەوڵەتى، رەبیعى دووەمى 1430 ک بەرامبەر نیسانى 2009.

12-     – (  التنمیە وتحدیاتها ، ومنهج الاسلام فیهما ، درسە فقهیە مقارنە) سەنتەرى دۆحەى نێو دەوڵەتى بۆ پەیڤینی ئاینەکان، کۆرى گەشەپێدانى ئابورى قەیرانى دارایی، نیسانى 2009 ز .

13- اسس التسامح الدینی فی اڵاسلام ـ دراسە فقهیە تاصیلیە ـ لبیان علاقە المسلم بغیره  على ضوو الکتاب والسنە  وفقه المیزان، کۆنگرەى کۆلێژی شەریعە، زانکۆى دیمەشق، (لێبوردەیی ئاینی لە ئیسلامدا).دیمەشق 18-19 رەجەبی  1430 ک . بەرامبەر بە 11-12 تەموزى 2009 .

14- (تامین الدین والچمان ،)پێشکەش کراوە بەسێیەمین کۆڕبەندى  (البرکە)، جەدلە ، 5-6 رەمەزان 1430 ک بەرامبەر بە 17-18 تشرینی یەکەمى 2009 ز .

15- السلم وتطبیقاته المعاصرە فی السَلع والمنافع والخدمات ( صکوکه ، وحکم السَلم المنظم ) ـ دراسە فقهیە مقارنە ـ کۆری دووەمى ئایندەى کارى بانکی ئیسلامی  – جەددە – کۆمەڵی بەرەو پێشبردنی کارى دراو لەبانکی ئەهلی بازرگانی 28-29 شەوال – 1430 ک . بەرامبەر 17-18 تشرینی یەکەمى 2009 ز .

16- الحقوق المالیە مع تطبیقاتها المعاصرە ، ومدى جواز الاعتیاض عنها ـ دراسە فقهیە مقارنە ـ ، دەزگاى لێپێچینەوەو بەدوادا چوون ی دامەزراوە داراییە ئیسلامییەکانی، 1430 ک – 2009 ز .

وەلەسەر ئەم توێژینەوەیە معیارى مافى دارایى و تەسەروف پێوەکردن دانراوە.

2008زاینى

17- الشخصیە الاعتباریە وڕحکامها فی الدولە المعاصرە ، وڕپرها فی تحقق شرط الملک التام  ـ دراسە فقهیە مقارنە بالقانون  ـ پێشکەش کراوە بەکۆڕی حەڤدە هەمى کارو بارى زەکاتى هاوچەرخ لە 12-15 مارسی 2008 . لە قاهیرە .

18- التجدید الفقهی فی الاقتصاد والمعاملات المالیە المعاصرە، کۆرى بەرەو پێش بردنی زانستی فیقهی حەوتەم بەناو نیشانى (تەکنیک و تازەگەرى لە فیقهی ئیسلامی هاوچەرخدا ) لە 4-8 ى نیسانی 2008 لە سەڵتەنەى عومان – مەسقەت .

19- دور الفتاوى فی التقریب او اڵاثارە والتبعید، پێشکەش کراوە بەکۆنگرەى بیست و یەکەمى نێودەوڵەتى بۆ یەکبوونى ئیسلامی – تاران لە 4-6 نیسانى 2008 ز .

20- التحقیق فی زکاە الاسهم والشرکات ـ دراسە تاصیلیە تفصیلیە مقارنە ـ زەکاتى پشکەکان لە 22 نیسانى 2008 ز ریاز – دەستەى ئیسلامی جیهانى بۆ ئابورى و تەمویلی – رابیتەى جیهانى ئیسلامی – مەککەى پیرۆز .

21- التجدید الفقهی فی الاقتصاد والمعاملات المالیە المعاصرە، دەستەی لێپێچینەوەو بە خۆدا چونەوە بۆ دامەزراوەکانى دارایی ئیسلامی – پێشکەش کراوە بە کۆنگرەى ساڵانەى بۆ دەستەى شەرعیەکانى دامەزراوە دارییە ئیسلامیەکان لە 27-28 نیسانی 2008 لە شانشینی بەحرەین .

22- هیئات الفتوى والرقابە الشرعیە اختیار اعضائها ، وضوابطها ـ ، دەستەى لێپێچینەوەو بەخۆدا چونەوەى دامەزراوەکانی دارایی ئیسلامی 27-28 نیسانی 2008 لە شانشینی بەحرەین .

23- مستقبل المصارف اڵاسلامیە  فی ظل ما یعتبر صعوبات شرعیە  لتطویر وابتکار المنتجات المالیە اڵاسلامیە ، و امام الازمە المالیە المعاصرە ـ دراسە فقهیە اقتصادیە ـ وتعدد جهات الفتوى واثره على مستقبل العمل المصرفی اڵاسلامی، کۆرى ئایندەى کارى بانکی ئیسلامی کە لە جەددە بەستراوە – لەلایەن – کۆمەڵەی بەرەو پێش بردنی کارى دراو لە بانکە ئەهلی یە بازرگانیەکاندا لە شورای 1429 ک بەرامبەر تشرینی یەکەمی 2008 پێشکەش کراوە .

24- البیئە فی نظر الاسلام ، مبادئ وتطبیقات، پێشکەش کراوە بە سەنتەرى ئۆکسفۆرى ئیسلامی لە بەریتانیا لە شەوالی 1429 ک تشرینی یەکەمى 2008 ز .

25-  آل النبی صلى الله علیه وسلم ، واهل البیت ومکانتهم عند  اهل السنە  ـ دراسە على ضوو الکتاب والسنە ، واقوال اهل العلم ـ کۆری کۆلێژى شەریعە لە زانکۆى قەتەر بەناونیشانى (فیقهی ال البیت – لە نێوان سوننەو شیعەدا ، چەمکى فیقهی ال البیت لەنێوان سوننەو شیعەدا ) لە زالقعدە 1429 ک ، تشرینی دووەمى 2008 ز پێشکەش کراوە .

2007 زاینى

26- التحدیات ( الصعوبات ) الشرعیە المستقبلیە امام تطویر وابتکار المنتجات المالیە اڵاسلامیە ـ دراسە فقهیە اقتصادیە ـ توێژینەوەیە کەلەکۆنگرەى بەرەوپێشبردنو داهێنانى پیشەسازى دارایی ئیسلامی لە – بیت المشورە لە کوەیت – لە کانونى یەکەمى 2007 پێشکەش کرا .

27- حوار المذاهب والاقلیات  واثره فی درو الفتن والعدوان الخارجی، لەکۆنگرەى دۆحە بۆ پەیڤینی مە زهەبە ئیسلامیەکان، لە زانکۆى قەتەر لە کۆلیجی شەریعە لە کانونى یەکەمى 2007 ز پێشکەش کرا .

28- الفتوى فی عالم مفتوح ، مع تطبیق عملی على الفتاوى المباشرە فی وسائل الاعلام، لە کۆنگرەى جیهانی (مەنهەجیەتى فەتوادان لە جیهانى کراوە، واقیعی نمونەیىو هیوا خوازراو ) لە 26-28 مارس 2007 لە سەنتەرى جیهانى بۆ میانرەوى لە کوەیت پێشکەش کرا .

29- کۆرى زانستی ( استکمال النضر فی صکوک المشارکە : مکونات موجوداتها ) لە 25-26 شوباتی 2007 پێشکەش کراوە ، لە بانکی ئیسلامی گەشەپێدان کەلە لایەن کۆمەڵی فیقهی ئیسلامیی نیو دەوڵەتی بەستراوە کە سەربە رێکخراوی کۆنگرەى ئیسلامیەوە لە جەددەو پەیمانگاى ئیسلامی بۆ توێژینەوەو راهێنان سەر بەبانکی ئیسلامی گەشە پێدان .

30- الاسرە المسلمە فی الغرب بین الالتزام بالاسلام والقوانین الحاکمە ،  لەکۆرى بەیەک گەیشتنی دووەمى جیهانى بۆ دەرچوانى ئەزهەر لە 1-3 نیسانی 2007 پێشکەش کراوە لە زانکۆى ئەزهەر بەناو نیشانى (روبەرو بونەوەى شارستانیەکانى ئومەتى ئیسلامی) .

31- المنافسە التجاریە بین شرکات التامین التکافلی (الاسلامی) ، والتامین التقلیدی (التجاری) ، واثر ذلک على صناعە التامین التکافلی ( الاسلامی ) لە کۆنگرەى دوەمى (دڵنیایی و لەخۆگرتن) لە کوەیت لە 15-16 نیسانی 2007 پێشکەش کرا .

32-  القرضاوی والاقتصاد الاسلامی، لە کۆری بەیەک گەیشتنی پێشەوا قەرزاوى لە 13-15 کانونى یەکەمى 2007 پێشکەش کرا .

33- التقدیرات المالیە واثرها على الاحکام القضائیە الشرعی ، لە کۆنگرەى یەکەمى ( دادوەرى شەری نێو دەوڵەتى )لە 3-5 رەمەزانى 1428 ک بەرامبەر 16-17 تشرینی دووەمى 2007 پێشکەش کرا .

34- تطبیقات الوکالە والفضالە والمرابحە العکسیە فی البنوک الاسلامیە، لە کۆری بیستو هەشتەمى ( البرکە) لە 4-5 رەمەزانى 1428 ک کە بەرامبەر 16-17 ئەیلولی 2007 پێشکەش کرا .

35- التحدیات التی تواجه مشاریع التمویل المتوافقە مع الشریعە اڵاسلامیە ، لەکۆنگرەى دووەمى ئیسلامی جیهانى بۆ تەمویلی ژێرخانی ئابورى لە دۆحە لە 4-5 تشرینی دووەمى 2007 پێشکەش کرا .

36- مواقیت الصلاە فی اوروبا  ،لە خولی نۆزدەهەمى کۆمەڵی فیقهی ئیسلام سەربە رابیتەى جیهانى ئیسلامی لە 3-9 تشرینی دووەمى 2007 پێشکەش کرا .

37-  مضمون اسم الله العدل ومغزاه عند اڵامام النورسی، لە کۆنگرەى هەشتەم کە بۆ فیکرى مامۆستا سەعید نەورەسی لە ژێرناوى ( دادپەروەرى لە پێناو جیهانێکى باشتر بۆ مرۆڤایەتى) لە ئەستەنبوڵ لە 18-20 تشرینی دووەمى 2007 دا پێشکەش کرا .

38- کیفیە تحدید الاجور وتطبیقاتها فی عقود العمل والتاجیر والمعاصرە ، لە کۆنگرەى دووەمى فیقهی بۆ دامەزراوەکانى دارایی ئیسلامی – لە کوەیت – لە 24-25 تشرینی دووەمى 2007 پێشکەش کرا .

39- حکم التعامل ، او العمل فی شرکات التامین خارج دیار الاسلام، لەکۆنگرەى پێنجەمى کۆمەڵی زاناکانى شەریعە لە ئەمەریکا سازدرا لە مەنامەى شانشینی بەحرەین لە 24-27 تشرینی دووەمى 2007 دا .

40- کرامە الانسان فی الاسلام ، توێژینەوەیەکە ئامادەکراوە بۆ لیژنەى نیشتیمانى بۆ مافەکانى مرۆڤ لەقەتەر، لەگۆڤارى (الصحیفە) ژمارەى دووەمى لەئەیلولی 2007 بڵاوبوەتەوە.

 2006 زاینى

41- تحلیل وقیاس وإدارە  مخاطر شرکات التامین اڵاسلامی ـ الواقع والمنشود ـ ، لەکۆنگرەى مەترسیەکانى پیشەسازى دارایی ئیسلامی دا پێشکەش کراوە، لە بیت المشورە . لە کوەیت لە 20-21 کانونى یەکەمى 2006 .

42- التامین على الدیون ـ دراسە فقهیە اقتصادیە ـ لە کۆنگرەى هاوبەندی یەکەمى دڵنیایی تەکافولی لەلایەن کۆمپانیای ( وثاق ). لە کوەیت لە 20-22 شوباتى 2006 پێشکەش کرا .

43- قضایا المرڕە والدیمقراطیە ، دراسە فی الفقه والفکر السیاسی اڵاسلامی ، کۆنگرەى کۆڕبەندى جیهانى یەکەم بۆ دەرچوانى زانکۆى ئەزهەر لە چوار چێوەى تەوەرەى ( یەکخستنی بۆ چوونى ئەزهەرى لەبەرو روبونەوەى گرفتە هاوچەرخاکاندا پێشکەش کراوە ) لە 11-12 مارسی 2006 ز .

44- الصفات المۆثرە فی العلاقە بین الشرکات ( الشخصیە الاعتباریە ، الذمە المالیە ، الملکیە المتداخلە ، السیطرە )ـ

، توێژینەوەیەکى فیقهی یاسایی بەراورد کاریە، پێشکەش کراوە لە کۆری بیستو حەوتی ( البرکە ) لەجەددە لە 25-26 تشرینی 2006 ز .

45- قاعدە التبعیە فی العقود واثرها فی الترخیصات الشرعیە . لە کۆنگرەى یەکەمی فیقهی بۆ دامەزراوەکانی دارایی ئیسلامی پێشکەش کراوە لە کوەیت لە تشرینی دووەمى 2006 ز .

46- حول مواجهە مماطلە الدیون فی النظام المالی اڵاسلامی . لە کۆرى جیهانى زانایانى شەریعە لە کوالا لامبور پێشکەش کراوە لە تشرینی دووەمى 2006  بە سەرپەرشتی بانکی ناوەندى مالیزی .

47- البُنْێەُ التحْتَیەُ فی الفکر اڵاسلامی وتمویلها فی المصارف اڵاسلامیە ، لە کۆنگرەى ئیسلامی جیهانى بۆ تەمویلی ژێرخانى ئابورى لە دۆحە لە 2006 پێشەکەش کرا .

2005زاینى 

48- نحن واڵاخر ، ـ دراسە على ضوو الکتاب والسنە  والفکر اڵاسلامی  ـ لە خولی شازدەهەمى کۆمەڵی فیقهی ئیسلامی نێو دەوڵەتى لە 14/4/2005 لە دوبەى پێشکەش کرا .

49- فسخ الدین بالدین، لە خولی هەژدەهەمى کۆمەڵی فیقهی ئیسلامی لە مەکەى پیرۆز لە 13/8/2005 پێشکەش کرا .

50- الفحص الطبی قبل الزواج من منظور الفقه اڵاسلامی، توێژینەوەیەکی زانستی فیقهیە – لە گۆڤارى زانستی ئەنجومەنى ئەوروپی بۆ فەتواو لێکۆڵینەوە – ژمارە  7  جەمادى دووەم 1426 ک بەرامبەر بە کانونى یەکەمى 2005 دا بڵاوبوەتەوە .

51- العنف الاسری ، آپاره والوقایە منه، توێژینەوەیەکە لە ئەنجومەنى ئەوروپی بۆ فەتواو لێکۆڵینەوە، خولی ئاسایی پێشکەش کراوە .

52- حکم التامین الصحی ، وبعض صوره فی المجتمع الامریکی ، لە کۆنگرەى سێیەمى کۆمەڵەى زانایانى شەریعە لە ئەمەریکا لە مانگی (یۆلیۆ) 2005 پێشکەش کراوە .

53- زکاە الثروە المعدنیە والبحریە ، لە چواردەهەمین کۆری کاروبارەکانى زەکاتى هاوچەرخ لە مارسی 2005 لە بەحرەین پێشکەش کرا .

54- رعایە المسنین (ذوی الشیبە) فی ضوو القرآن الکریم والسنە ، مع نماذج تطبیقیە لرعایە المسنین فی المجتمع اڵاسلامی ، لە کۆنگرەى دۆحەى جیهانى بۆ سەرپەرشتی بە ساڵاچوانى لە ژێر سێبەرى گۆرانکاریە هاوچەرخەکان لە نیسانی 2005 پێشکەش کرا .

 

2004 زاینى

55- صکوک اڵاجارە، توێژینەوەیەکی فیقهی ئابوریە – لە خولی پازدەهەمى کۆمەڵی فیقهی ئیسلامی نێودەوڵەتى – لە 6/11/2004 لە مەسقەت پێشکەش کراوە .

56- احکام استثمار الموقوف وغلاته، توێژینەوەیەکی فیقهی ئابوریە، لە خولی پازدەهەمى کۆمەڵەى فیقهی ئیسلامی نێو دەوڵەتیە لە 6/11 مارسی 2004 لە مەسقەت .

2003 زاینى

57- مشکلە الدیون المتاخرات فی البنوک اڵاسلامیە ، توێژینەوەیەکە پێشکەش کراوە بە خولی چواردەهەمى ئەنجومەنى کۆمەڵی فیقهی ئیسلامی سەر بەرێکخراوى کۆنگرەى ئیسلامی کە لە دۆحە بەستراوە لە مانگی کانونى دووەمى 2003 ز .

58- فەتوا لە نێوان دەقو واقیعدا، بنەماو شێوازەکانى .

59- فیقهی نەگۆڕو گۆڕاوەکانوکاریگەرى لەسەر نزیک کردنەوەى مەزهەبو کۆمەڵە ئیسلامیەکان .

60- الزحام فی منى واحکامه ، من المبیت والرمی قبل الزوال فی یوم النحر ، وقبل الزوال فی ایام التشریق ، بابەتێکە پێشکەش کراوە لە کۆڕی (الزحامه فی الحج) کە کۆمەڵێ فیقهی ئیسلامی لە مەکەی پیرۆز بەستراوە کە سەربە رابیتەى جیهانى ئیسلامیە لە ساڵی 1423 ک .

61- الاسس والمبادئ اڵاسلامیە للعلاقات الدولیە ، توێژینەوەکە پێشکەش کراوە بە کۆنگرەى (مەکەى پیرۆز – خولی سێیەم)، ئەویش لە ژێر ناوى (پەیوەندیە نێودەولەتیەکان لە نێوان ئیسلامو شارستانیەتی هاوچەرخدا) لەنێوان 1-3 ژی الحجە 1423 ک بەرامبەر 2-4 شوباتی 2003 زاینی بەستراوە .

62- (ئیسلام ئاینی سۆزو سەربەرزیە) توێژینەوەیەکە کەباس لە حەقیقەتی ئیسلامو ئیرهابی ئاینی دەکات، پێشکەش کراوە بەرابیتەى جیهانى ئیسلامی لە مەککەى پیرۆز لە ژێر ناوى (کارى ئیسلامی بەکۆمەڵ) لەگەڵ وەرچەرخانە مێژوویەکاندا دەگونجێت، کە ئێستا ئوومەتەکەمان پیایدا تێپەر دەبێت کە تیایدا هێرش دەکرێتە سەر ئیسلامو درۆی بۆ هەڵدەبەسترێتو بە ئیرهابی ناوزەندى دەکەن لە 27/7/1422 ک پێشکەش کرا .

63- الجانب التطبیقی للتامین اڵاسلامی (التکافل) ، توێژینەوەیەکە پێشکەش کراوە بە کۆرى (دڵنیایی و یاسا)کە کۆڵێژی یاسا لە زانکۆى شاریقە پێی هەستاوە لە بەروارى  13-14 رەبیعی یەکەمى 1424 بەرامبەر بە 14-15 مارسی 2003 .

64- منهج الفقه اڵاسلامی فی علاج القضایا المعاصرە ، توێژینەوەیەکە ئامادەکراوە بۆ خولێکی فیقهی و کاروبارەکانى زەکاتی هاوچەرخ، کە لەلایەن (پەیمانگەى بانگەواز) سەر بە بەرێوبەرایەتى بانگەواز و رێنمایی بەرێوە براوە کە سەر بەوەزارەتى ئەوقاف و کاروبارى ئیسلامی یە لە دەوڵەتى قەتەر و لە 3 رەبیعی یەکەم 1424 ک بەرامبەر بە 3/مارسی/2003 بەرێوە چوو .

65- احکام التامین التعاونی والتجاری واڵاسلامی ـ دراسە فقهیە مقارنە ، توێژینەوەکە پێشکەش کراوە بە دەستەى لێپێچینەوەو بە خۆدا چوونەوە بۆ دامەزراوە داراییەکان (کۆبونەوەی دەیەم) لە عومان لە مانگى تەموزى  2003  .

66- الهیئات الشرعیە بین بیان مدى الاخطا و والمخالفات الشرعیە فی المصارف اڵاسلامیە والسریە والمهنیە ومدى تاثیره سلباً او إیجاباً على المصرفیە اڵاسلامیە ، توێژینەوەکە پێشکەش کراوە بە کۆنگرەى سێیەمی دەستە شەرعییەکان بۆ دامەزراوە داراییە ئیسلامیەکان، کە لەلایەن دەستەی لێپێچینەوە و بە خۆدا چونەوەى دامەزراوە داراییە ئیسلامییەکان بەرێوە چووە لە بەحرەین لە بەروارى 9-10 شەعبانی 1424 ک بەرامبەر تشرینی یەکمی 2003 .

67- قاعە التبیعە فی العقود واثرها فی الترخیصات الشرعیە مع بض تطبیقاتها المعاصرە ـ دراسە فقهیە  تاصیلیە ـ ، توێژینەوەکە پێشکەش کراوە، بە کۆری فیقهی شەشەم کە سەر بە (بیت التمویل الکویت)یە لە تشرینی یەکەمی 2003 .

68- دیون الوقف،  توێژینەوەیەکی فیقهی بەرورد کاریە، پێشکەش کراوە بە کۆری کاروبارەکانى وەقفی فیقهی، کە سەر بە ئەمانەتى گشتی ئەوقافە لە دەوڵەتى کوەیت لە تشرینی یەکەمى 2003 ز .

69- الاسس الشرعیە لتوزیع الارباح والخسائر فی البنوک اڵاسلامیە ، توێژینەوەیەکی بنەرەتی بەراورد کاریە، پێشکەش کرا بە کۆنگرەى رۆڵی دام و دەزگا دارایی و ئیسلامیەکان لەوەبەر هێنان و گەشە پێداندا – کۆلێژی شەریعەو خوێندنی ئیسلامی – زانکۆی شاریعە – 26-28 سەفەرى 1424 ک بەرامبەر بە 9/5/2002 .

70- استثمار الوقف وطرقه القدیمە والحدیثە ، پێشکەش کراوە بە کۆمەڵی فیقهی ئیسلامی لە خولی سێزدەهەم لە کوەیت لە ساڵی 2002 ز .

71- اثر النقود والدیون على التعامل فی الاسهم والصکوک والوحدات، پێشکەش کراوە بە کۆری کۆمپانیای یەکەم بۆ وەبەرهێنان – کوەیت – 2001 ز .

72- المبادئ العامە للتحکیم فی الفقه اڵاسلامی، پێشکەش کراوەبە کۆری دادوەرى لە شەریعەتی ئیسلامیدا – دوبەى – 27-28 تشرینی یەکەمى 2001 .

73- دیدو تێروانین لەسەر توێژینەوەی ئەمانەتى دەستەى شەرعی کۆمپانیای (الراجحی) 2001 .

74- العلاج الجینی من منظور الفقه اڵاسلامی، پێشکەش کراوە بەکۆری کاردانەوە ئەخلاقیەکان بۆ چارەسەری جینی – زانکۆی قەتەر ساڵی 2001 .

75- تنمیە موارد الوقف والحفاظ علیها، توێژینەوەیەکە پێشکەش کراوە بە کۆنگرەى وەقف کە لە مەککەى پیرۆز بەستراوە لە ساڵی 2001 ز .

76- الاستثمار فی الاسهم ، حکمه وضوابطه الشرعیە، توێژینەوەیەک کەلە گۆڤارى کۆمەڵى فیقهی ئیسلامی لە جەددە بڵاوبووەتەوە .

77- الاستـثمار فی العملات ، حکمه وضوابطه، پێشکەش کراوە بەدەستەى (المعاییر) لە بەحرەین .

78- (مافە مەعنەویەکان) لە گۆڤارى وەرزی کۆلێژی شەریعەو یاسا لە قەتەر بڵاوبوەتەوە .

79- اڵایجار المنتهی بالتملیک ، حکمه وضوابطه وصوره ،پێشکەش کراوە بەکۆمەڵەی فیقهی ئیسلامی لە خولی دوازدەهەم لە ریاز .

80- حدیث ” لا تبع ما لیس عندک ” ، سنده وفقهه، لە گۆڤارى سەنتەرى لێکۆڵینەوەى سوننەو ژیاننامەدا لە قەتەر لە ساڵی 1995 بڵاوبووەتەوە .

81 – حدیث ” النهی عن صفتین فی صفە واحدە ” سنده وفقهه ، لە گۆڤارى سەنتەرى لێکۆڵینەوەى سوننەو ژیاننامەدا لە قەتەر لە ساڵی 1995 بڵاوبووەتەوە

82- مدى مسۆولیە المضارب ومجلس اڵادارە عن خسارە الشرکە ، توێژینەوەیەکى بەراورد کارییە لەیاساو شەریعەتدا، پێشکەش کراوە بەکۆمەڵى فیقهى ئیسلامى سەر بەرابیتەى ئیسلامى جیهانى.

83- الحقوق المعنویە والزکاە فیها ، دەستەى جیهانى بۆ زەکات، لەگۆڤارى کۆڕى حەوتەمدا بەچاپیان گەیاندوە.

84- هەڵئاوسان و چارەسەرى لەژێر رۆشنایى  بنەماکانى فیقهى ئیسلامى.

85- چۆن زەکاتى ماڵەکەت دەدەیت؟

86- الاستصناع بین الجواز واللزوم ، لەگۆڤارى وەرزى کۆلێژى شەریعەى زانکۆى قەتەر لەساڵى 1993 بڵاوبۆتەوە.

87- التطبیقات العملیە لسوق المال اڵاسلامی ، توێژینەوەیەکە پێشکەش کراوە بەکۆمەڵى فیقهى ئیسلامى لەخولى هەشتەم لەبرۆناى لەساڵى 1993.

88- التامین على الحیاە ،  توێژینەوەیەکە پێشکەش کراوە بەکۆڕى دووەمى ئابورى بۆ(بیت الزکات) لەکوەیت، لەساڵى 1993 زاینى.

89- البدائل الشرعیە للسندات ، توێژینەوەیکە پێشکەش کراوە بۆ کۆڕى دووەمى ئابورى کەلەکوەیت لەساڵى  1993بەستراوە.

90-  اڵامام البخاری وفقهه فی الجانب الاقتصادی ، توێژینەوەیەکە پێشکەش کراوە بەسەنتەرى ئۆکسفۆرد  لەکۆڕێکدا کەدەربارەى ئیمامى بوخارى لەساڵى 1992 بەستراوە.

91- حکم إجراو العقود بوسائل الاتصال الحدیثە ، توێژینەوەیەکە لەبڵاوکراوەى ساڵانەى زانکۆى قەتەر ژمارەى هەشتى 1990 زاینى بڵاوکراوەتەوە.

92- اڵاعجاز التشریعی للشریعە اڵاسلامیە ، لەلایەن کتێبخانەى ئەقسا لەدۆحە لەساڵى 1989 بڵاوبۆتەوە.

93- کیفیە دلالە السنە على الاحکام ،  لەبڵاوکراوەى ساڵانەى سەنتەرى لێکۆڵینەوەى سوننەو ژیاننامە لەزانکۆى قەتەر ژمارە چواردا بڵاوبۆوە.

94- القبض وصوره المعاصرە ، کۆمەڵى فیقهى ئیسلامى لەجەددە لەژمارە چوارى گۆڤارەکەیاندا لەساڵى 1990 بڵاویان کردۆتەوە.

95- مصرف “وفی الرقاب” وتطبیقاته المعاصرە على الاسیر والمختطف ، دەستەى جیهانى بۆ زەکات لەکوەیت لەساڵى 1989 بڵاوى کردۆتەوە.

96- مصرف ” والغارمین ” وتطبیقاته المعاصرە ، دەستەى جیهانى زەکاتە لەساڵ 1989 بەستویەتى .

97- مصرف ” والمۆلفە قلوبهم ” وتطبیقاته المعاصرە ،  دەستەى جیهانى بۆ زەکات لەکوەیت لەساڵى 1989  بەستویەتى.

98- نظریە عوض المثل واثرها على الحقوق والالتـزامات ، لەبڵاوکراوەى ساڵانەى کۆلێژى شەریعەى زانکۆى قەتەر لەژمارە شەستدا لەساڵى 1988 بڵاوى کردۆتەوە

99- مشکلە الدیون ومنهج اڵاسلام فی علاجها ،  لەبڵاوکراوەى ساڵانەى کۆلێژى شەریعە  زانکۆى قەتەر ژمارە 5 ساڵى 1987 زاینى بڵاوکراوتەوە.

100- التشریع من السنە وکیفیە الاستنباط منها ،  لەبڵاوکراوەى ساڵانەى سەنتەرى لێ کۆڵینەوەى سوننەو ژیاننامەدا لەزانکۆى قەتەر ژمارە دوو ساڵى 1987 بڵاوکراوەتەوە.

کتێبەکان:

1.       حقیبە طالب العلم فی الاقتصاد اڵاسلامی والمعاملات المالیە اڵاسلامیە ،  لوزارە الاوقاف والشۆون اڵاسلامیە لدولە قطر  عام 2010، والحقیبە تتکون من 13 مجلداً .

2.       الازْمەُ المَالیەُ العَالمیە دِراسَەُ اسْبابِها ، وآثاڕها ، ومُستَقْبَلُ الڕاسمالیە بَعْدَهاـ علاجها من منظور الاقتصاد الاسلامی ـ وکیفیە الاستفادە منها فی عالمنا اڵاسلامی ط. دار البشائر اڵاسلامیە 2009

3.       نحن واڵاخر دراسە فقهیە تاصیلیە لبیان علاقە المسلم بغیره فی حالە السلم والحرب والاقلیە والکثریە على ضوو الکتاب والسنە وفقه المیزان. ط. لجنە التالیف والترجمە بالاتحاد العالمی لعلماو المسلمین ضمن سلسلە : قضایا الامە (3)  ، ط. 2009

4.       المدخل إلى الاقتصاد اڵاسلامی دراسە تاصیلیە مقارنە بالاقتصاد الوضعی على ضوو الکتاب والسنە ، ومقاصد الشریعە ، وتراثنا الفقهی  ( فی المطبعە  ).

5.       السلم وتطبیقاته المعاصرە فی السَلع والمنافع والخدمات ( صکوکه ، وحکم السَلم المنظم ) ـ دراسە فقهیە مقارنە ( فی المطبعە )

6.       المصارف والتامین ، دراسە تحلیلیە ( تحت الطبع ) .

7.       بحوث فی فقه قضایا الزکاە المعاصرە ط. دار البشائر اڵاسلامیە ببیروت 2008

8.       المنهل النضاخ فی اختلاف الاشیاخ ط. دار البشائر الاسلامیە بیروت 2007م

9.       بحوث فی فقه البنوک الاسلامیە ط. دار البشائر الاسلامیە بیروت 2007م

10.     المقدمە فی المال والاقتصاد والملکیە والعقد ط. دار البشائر الاسلامیە بیروت 2006م

11.     التامین اڵاسلامی ـ دراسە فقهیە تاصیلە ـ ط. دار البشائر اڵاسلامیە  2005

12.      فقه القضایا الطبیە المعاصرە ، ط. دار البشائر اڵاسلامیە 2005

13.     حکم الاستثمار فی الاسهم 2005 ط. مطابع الدوحە 2005

14.     بحوث فی الاقتصاد اڵاسلامی ، ط. دار البشائر اڵاسلامیە ببیروت 2002

15.     بحوث فی فقه المعاملات المالیە المعاصرە ، ط. دار البشائر اڵاسلامیە ببیروت 2001م

16.     فقه الشرکات ،ط.دار المتنبی بالدوحە 1996م .

17.     قاعدە المثلی والقیمی واثرها على الحقوق والالتـزامات مع تطبیق معاصر على نقودنا الورقیە ،ط.دار الاعتصام 1994م .

18.     الوسیط للغزالی ،تحقیق ودراسە وتعلیق ، طبع بمصر عام 1980، ثم فی دولە قطر عام1992م .

19.     مبدا الرضا فی العقود ، دراسە مقارنە فی الشریعە والقانون المدنی ، ط.دار البشائر اڵاسلامیە ببیروت عام 1985م ، وهی رسالە دکتوراه من مجلدین ضخمین .

20.     معنى ” لا إله إلا الله ” للزرکشی ، تحقیق ودراسە وتعلیق ، طبع فی مصر عام 1982م .

21.     ایها الولد للغزالی ، تحقیق ودراسە وتعلیق ، طبع فی مصر عام 1982م .

22.     الغایە القصوى فی دراسە الفتوى ، للقاضی البیضاوی،تحقیق ودراسە وتعلیق ،ط. مصر 1980م.

23.     اڵانسان واڵایمان للشیخ سعید النورسی ، تحقیق مع کتابە مقدمە طویلە عن حیاە النورسی وجهاده وجهوده.

24.     المنهج المختار فی تفسیر النصوص الشرعیە ( تحت اڵاعداد الاخیر ) .

25.     الجهاد واڵارهاب والعنف ( تحت اڵاعداد الاخیر ) .

26.     مختصر الام للبویطی ، تحقیق ودراسە وتعلیق ( تحت اڵاعداد ) .

27.     إلى ای إسلام ندعو ؟ ( تحت اڵاعداد ) .

28.     اثر دیون ونقود الشرکە ، او المحفظە على حکم تداول الاسهم والصکوک والوحدات الاستثماریە ( المشکلە والحلول ) دراسە فقهیە اقتصادیە ط . بنک التنمیە.

کتێبەکانى بەکوردى:

1-ئێمەو ئەوان

2- قەیرانى دارایى جیهانى

3- ئیسلام و ئیرهاب

4- کۆمەڵگەو گەشەپێدان

5- چۆن زەکاتى ماڵەکەت دەجەیت؟

6- گەشەپێدان و گەندەڵى

7- فیقهى بانگەواز

9- مرۆڤ و بەختەوەرى

10- دەروازەیەک بەرەو ئابورى ئیسلامى – بەرگى یەکەم

11- سیفاتەکانى عبادالرحمن

12 – شایەتیەک بۆ مێژوو -ژیاننامە