چاكسازی رۆح وباوەڕداری بە ئیرادە :

چاكسازی رۆح وباوەڕداری بە ئیرادە :

هەموو گەلان بەپێی سوننەتێكی خوای گەورە تووشی لاوازی و شكست و دووبەرەكی دەبن، ئەگەر لەسەر ئەم حاڵەتەش بەردەوام بن ئەوە دەبێتە هۆی لەناوچوونیان و گەلێكی تر جێگەیان دەگرێتەوە، وەك خوای گەورە دەفەرموێت (ۆتِلْكَ الْأَیَّامُ نُدَاوِلُهَا بَیْنَ النَّاسِ ) ئەگەر سەیری مێژووی گەلانی پێشووش بكەین بەروونی ئەم بۆچونەمان بۆ دەردەكەوێت وەك بەسەر رۆمانیەكان و گریكەكان و فارسەكان و ساسانیەكاندا هات، هەموو ئەمانە خاوەنی ئیمپارتۆریەتی گەورە بوون ،بەڵام بەهۆی دووبەرەكیەوە لاوازی رووی تێكردن و لەئێستاشدا بێجگە لە ناوێك لەمێژوو هیچی تریان نەماوە.

بەڵام ئووممەتی ئیسلامی كە ئوممەتی عەقیدەو فیكرو پەیامە كۆتایی نایەت، بەڵام لەنێو خۆیاندا گۆرانكاریان بەسەردا دێت و گەلێك جێگەی گەلێكی تر دەگرێتەوە، وەك خوای گەورە دەفەرموێت (ۆإِنْ تَتَۆلَّوْا ێسْتَبْدِلْ قَوْمًا غَیْرَكُمْ ثمَّ ڵا ێكُونُوا أَمْثاڵكُمْ) چونكە خوای گەورە ئەم ئوممەتەی ئامادە كردوە بۆ ئەوەی جڵەوی زەوی بگرێتە دەست و ببێتە باشترین ئوممەت لەنێو ئوممەتەكانی تردا، ئەم ئوممەتە خاوەنی كۆمەڵێك سیفاتە كە دەبێتە مایەی مانەوە و بەردەوام بوونی، شوێنكەوتوانی ئەم ئاینە كەلەجۆرەها رەگەزی جیاوازی وەك عەرەب و تورك و كوردو … هتد پێك دێن، ئەمانە پێكهێنەری ئوممەتی ئیسلامین، هەڵگری ئەو پەیامەن كەلەلایەن خوای گەورەوە هاتوە، لەبەرئەوە ئاڵای ئاینەكە هەر رۆژە بەدەست یەكێكیانەوە دەبێت و لەنێوانیاندا جێ گۆڕكێ دەكات ،ئەمەش هیوایەكی گەورە بۆ گەلانی مسوڵمان دروست دەكات كە ڕاستە ئەم ئوممەتە تووشی لاوازی دەبێت ،بەڵام هەرگیز نامرێت لەم حاڵەتەشدا بەرپرسیارێتیەكی گەورە دەكەوێتە ئەستۆی زانایان و چاكسازان و رووناكبیران بۆ ئەوەی هەست بەبەرپرسیارێتی بكەن و پەیامی چاكسازی هەڵبگرن و تەپوتۆزی سەردەم و چاوی ئەم ئوممەتە لاببەن ، چونكە هەموومان دەبێت ئەو راستیە بزانین كە ئوممەتێكی لاوازو دواكەوتوو نەخۆش و نەزان هەرگیز نابێتە چاكترین ئوممەت .كەواتە، لێرەوە دەبێت هەموومان پەیامی چاكسازی هەڵبگرین و هەنگاوی وردی بۆ بنێین، چونكە ئەوە پەیامی پێغەمبەران (سەلامی خوایان لێ بێت ) بووە، پێشەوا شوعەیب سەلامی خوای لێ بێت پەیامەكەی هەموو كورت بۆتەوە چاكسازیدا وەك خوای گەورە دەگێڕێتەوە لەسەر زاریەوە كە وتویەتی (إِنْ أُڕیدُ إِلَّا الْإِصْڵاحَ مَا اسْتَطعْتُ ۆمَا تَوْفِیقِی إِلَّا بِاللَّهِ عَڵیْهِ تَۆكَّلْتُ ۆإِڵیْهِ أُنِیبُ) چاكسازی مەبەست پێی بوارەكانی تاك و كۆمەڵ و هەموو ئوممەت دەگرێتەوە، لەلایەكی تریشەوە مەبەست پێی چاكسازی ناوخۆ و دەرەوەیە، هەروەها بوارەكانی فیكر و بۆچون و سیاسەت و كۆمەڵایەتی و فێركردن و ئابوری  و ..هتد دەگرێـتەوە.

چاكسازی بریتیە لە گەیشتن بەماكەكانی گەندەڵی و ئەو هۆكارە خراپانەی كە دەبنە مایەی تێكدانی سەرتاپای ژیانی كۆمەڵگا ،هەروەها دۆزینەوەی ئاسۆیەكە بۆ چەسپاندنی بەرژەوەندیەكانی تاك و كۆمەڵ، چاكسازی یەكێكە لە ئامانجە گەورەكانی ئیسلامە، ئەویش دابەش دەبێت بۆ( ضرورات – حاجیات – تەحسینات)  .

هەموو ئەوەی كەباسمان كرد دەبێت سەرەتاكەی لەچاكسازی تاكەوە دەست پێ بكەین، چونكە پێكهێنی سەرەكی خێزانەو ئەویش بنەمایەكە بۆ دروست كردنی كۆمەڵگە، لەكۆمەڵگەشەوە سەركردەو رووناكبیرو زاناو سیاسی و چاكسازەكان دروست دەبن، هەركاتێكیش تاك چاك ببێت خێزان چاك دەبێت و بەچاك بوونی خێزانیش كۆمەڵگە چاك دەبێت و كۆمەڵگەیەكی چاكیش سەركردە چاكسازەكان و زاناو رووناكبیرە خواناسەكان رابەرایەتی دەكەن.

قورئانی پیرۆز گرنگیەكی زۆری داوە بە ئەم چاكسازیانە، چونكە ئەوە بەبنەمایەكی گەورە دەزانێت  بۆ وەرگرتنی دەسەڵات لەسەر زەوی و سەرەتای هەموو ئەو چاكە كاریەیە كە باسی دەكەن لەم رێگەیەشەوە دەتوانێت ببێتە پێشەنگ بۆ گەلانی تر و لەم كاتەشدا چاكسازی لەواقیعدا دەچەسپێت و تەنها خۆی لە گوتار و نوسین و ئامۆژگاریدا نابینێتەوە، چونكە چاكسازی پێویستی بەپڕۆژەو پلان و پەروەردە و گۆڕینی دیدو تێڕوانینی خەڵك هەیە.. ئەگەر سەیری رۆژئاوا بكەین قۆناغێكی مێژوویی زۆری بڕیوە لەبواری چاكسازیدا هەتا گەیشتۆتە ئەو بارودۆخەی ئێستا چونكە پێشتر  لەشەوەزەنگی تاریكی  و نەفامی و نەزانی و ستەمكاری و دیكتاتۆریدا دەژیان، هەتا ئەو كاتەی نەوەیەك لە زانایان و روناكبیران و چاكسازان دروست بوون كە چاكسازیان كردە پرۆگرامێك و نەخشەیان كێشا بۆ كاركردن لەسەری لەبواری سیاسی و فێركردن و ئاینیدا، پلانیان هەبوو بۆ ئەوەی كە تاكێكی چاك دروست بكەن و ئەوەش بوە بنەمایەك بۆ چاككردنی كۆمەڵگەكانی ئەوروپا لەئێستاشدا دەبینین كە ئەم كیشوەرە پێشەنگە بۆهەموو جیهان لەرێگەی شۆڕشی پیشەسازی و پاشانیش شۆڕشی زانیاری و تەكنەلۆژیا، هەموو ئەمانە لەماوەی دووسەد ساڵدا رویاندا ، پاشان هەر بەهۆی ئەمەشەوە بوو كە ئەوروپا دەستی دایە داگیركاری گەلانی ترو بەشوێن بازاڕی نوێدا گەڕان.

ئێمە وەك گەلانی مسوڵمان دەتوانین سوود لە ئەم ئەزمونە وەربگرین بۆ گەشەپێدان و هەستانەوە، ئەویش ئەو كاتە دەبێت كە هەموو تواناكانمان بخەینە كار لەبواری چاكسازی سیستمی سیاسی و فێركردن و كۆمەڵایەتی و ئاینیدا، ئەویش بە پەروەردەكردنی نەوەیەكی نوێ لەسەر كۆمەڵێك دیدو بۆچونی نوێ كە لەگەڵ ئەم سەردەمەدا بگونجێت.

پێویستە چاكسازی تاك بكەینە بنەمایەك و گرنگی پێ بدەین و پاشان روو لەچاكسازی كۆمەڵگا بكەین، هەروەها گرنگیدان بەچاكسازی ناوخۆ كەمەبەست پێی سایكۆلۆژیای هەر تاكێكە، خوای گەورە ئەمە دەكاتە یەكەمین ئەركی پێغەمبەر لەچاك كردنی تاكدا ئەمەش لەچەندەها ئایەتدا دەبینین (هُۆ الَّذی بَعَث فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولًا مِنْهُمْ ێتْلُو عَڵیْهِمْ ا‌ێاتِهِ ۆیُزَكِّیهِمْ ۆیُعَلِّمُهُمُ الْكِتَابَ ۆالْحِكْمَەَ ۆإِنْ كَانُوا مِنْ قَبْلُ ڵفِی ضڵالٍ مُبِینٍ) ئەم ئایەتەش چاكسازی دەرەوەو ناوخۆی وڵات دەگرێتەوە.

لەناو دەرونی مرۆڤدا چوار هێزی سەرەكی هەیە كەبەیەك وشە تەعبیریان لێ دەكرێت یان دەتوانین بەچوار وشە ناوی بێنین ئەویش بریتیە لە ( روح- گیان) كە بەشێكە لەرۆحی خوای گەورە كە دەفەرموێت (فَإذا سَوَّیْتُهُ ۆنَفَخْتُ فِیهِ مِنْ رُوحِی) كەواتە ئەو گیانەی لەلاشەی ئێمەدایە بەشێكە لەگیانی خوا هەر ئەویشە هەڵگری كۆمەڵە سیفاتێكە كەلەخواوە وەرمان گرتوە وەك زانیاری، زانیاری خوا بێ سنورە بەڵام زانیاری ئێمە سنوردارەو ئەگەری كەمبون و زیاد بوونی هەیە، هەروەها سیفاتەكانی ئیرادە و هەڵبژاردن و هەموو سیفاتە ئیجابیەكان، لەرێگەی ئەو سیفاتانەشەوە مرۆڤ لەزیندەوەرانی تر جیادەكرێتەوە هەموو گەرودنی خراوەتە ژێر دەست ، لەهەمان كاتیشدا مرۆڤ خۆشی سەرپشك كراوە لەهەڵبژاردنی چاكە و خراپەدا.

لەبەرئەوە پێویستەگرنگی یەكەم بدرێت بەچاكسازی لەبواری روحی مرۆڤدا، هەتا ببێتە خاوەنی روحێكی بەرز چونكە دەبێت ئەم رۆحە هاوتای ئەو رۆحە بێت كەلەخوادا هەیەو نابێت مرۆڤ سەرشۆڕی و سوكایەتی و نزمی قبوڵ بكات بەهەر هۆكارێكەوە بێت، چونكە مرۆڤ پێویستە بەسەربەرزی بژی و خاوەنی رێزو كەرامەت بێت و سەربەرزانە داوای مافەكانی بكات و دژایەتی سەر شۆڕی و زەلیلی بكات، چونكە ئەگەر مرۆڤ لەسەر رێزو كەرامەت و گەورەیی پەروەردە بكرێت ئەوە كۆمەڵگەیەكی لەو شێوەیە دروست دەكات و سیستمە سیاسیەكەشی نمونەی دادپەروەری و چاكەخوازی دەبێت، چونكە دەسەڵاتە ستەمكارەكان ئامانجی یەكەمیان سەرشۆِركردنی مرۆڤە، هەروەك فیرعەون بەرامبەر بەگەلەكەی دەیكرد( فاستخف قومە) لەبەرئەوە مسوڵمان كاتێك لەسەر بنەمای (نابێت فەرمانبەرداری كەسێك بكرێت لەكارێكدا كەسەرپێچی خوا بێت) ئەو كاتە مرۆڤێكی سەربەرزو ئازاد و رێزلێگیرا و وخاوەن كەرامەت دەبێت و كەس ناتوانێت سوكایەتی پێ بكات.

هەركاتێكیش مرۆڤ خاوەنی ئەو رۆحیەتە بوو هیچ گروپێكی سیاسی ناتوانێت سەرشۆِری بكەن و بیخەنە ژێر هەژمونی خۆیان، چونكە ئەوكاتە لەبەرەو رووبونەوەی ئەوكەسە خاوەن شەهامەت و روح بەرزانە دەترسێن ، ئیسلام دەیەوێت تاكەكان لەناو ئەم گەلە مسوڵمانانەدا خاوەنی رۆحێكی بەرزو بەهێزو مرۆڤ دۆستانە بن، بۆ ئەوەی ئەو دەسەڵاتەی كەلەسەر زەویدا بنیاتی دەنێن نمونەی دەسەڵاتێكی باش و چاكەخواز بن.